Wiele gmin, miast i miasteczek, co jakiś czas obchodzi okrągłe rocznice lokacji, czyli założenia danej osady. Jest to możliwe dzięki zapiskom w źródłach pisanych, np. w kronikach, dokumentach lokacyjnych itp. Data założenia Jaworza nie jest znana do dnia dzisiejszego. Jedynym dokumentem, w którym występuje nasza miejscowość, jest Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego), spisana za czasów biskupa Henryka z Wierzbna około 1305 roku. W szeregu wsi zobowiązanych do płacenia dziesięciny biskupstwu we Wrocławiu, pojawia się zapis w postaci item in Javorse. Nie określono natomiast liczby łanów, z których ów podatek miał być płacony, co może świadczyć, iż osada była w początkowej fazie rozwoju. W tym czasie wieś politycznie znajdowała się w granicach założonego w 1290 roku piastowskiego Księstwa Cieszyńskiego, od 1327 roku lenna Królestwa Czech, zdobytego przez Habsburgów w 1526 roku. Region do 1918 roku pozostawał w rękach Habsburgów (Austria)  Na podstawie powyższych informacji możemy założyć, iż Jaworze mogło zatem powstać ok. XIV wieku.

Skoro Jaworze i jego mieszkańcy zobowiązani byli do płacenia dziesięciny, czyli podatku na rzecz duchowieństwa, zatem oczywistym jest, iż na tych terenach musiało znajdować się miejsce kultu. Autor kroniki parafialnej zanotował, iż (…) w środku dzisiejszego cmentarza katolickiego stał drewniany kościółek, który jak się wydaje pierwotnie pełnił rolę kaplicy cmentarnej.

Z upływem lat kościółek pod wezwaniem Wszystkich Świętych stał się filią parafii w Międzyrzeczu (Kurzwald), a następnie kapliczką podległą administracyjne pod parafię w Jasienicy.

Jak wynika z zapisków kroniki parafialnej, ziemie obecnego Jaworze pod pewnymi warunkami otrzymali zatrudnieni przez właścicieli tych ziem robotnicy. Zadaniem sprowadzonych tu pracowników było pozyskiwanie drewna z lasów. W dalszym fragmencie kroniki możemy przeczytać, iż (…) z początkiem XV wieku stało się ono (Jaworze- przyp. Autora.) kolonią niemiecką. Taki stan rzeczy spowodowany był przez zarazę, która wybuchła na przełomie XIV i XV wieku. W jej wyniku do Jaworza sprowadzono nowych niemieckich osadników, a wraz z napływem nowej niemieckojęzycznej ludności pojawili się także duchowni wyznania ewangelickiego mówiący w języku niemieckim.

Efektem reformacji w Niemczech była wojna między katolikami a protestantami. Walki te zakończyły się podpisaniem pokoju w Augsburgu. Zgodnie z jego postanowieniami to od władcy danych ziem zależało, jakiej konfesji będą jego poddani. Właścicielami Jaworza w tamtym czasie była szlachta wyznania ewangelickiego i dlatego też mieszkańcy również mieli przyjąć religię właściciela. W efekcie wprowadzonych zmian Kościół pw. Wszystkich Świętych został przejęty przez ewangelików i na około sto lat przestał istnieć.

Cdn.

Mateusz Bendarz